ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΣΩΤΗΡΙΟΥ

Δρ.Πηνελόπη Κ. Σωτηρίου

Τίτλος Διδακτορικής Διατριβής:

Σχέση Συνεργατικών Στάσεων και Συμπεριφορών:

Κοινωνικοί, Περιβαλλοντικοί-Καταστασιακοί και Προδιαθεσικοί Παράγοντες

 

Περίληψη

Η έννοια της συνεργατικότητας, εν μέσω της περιόδου οξείας κοινωνικο-οικονομικής κρίσης που διανύουμε, αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο πολιτικό και κοινωνικό ζητούμενο των σύγχρονων κοινωνιών. Φαίνεται να αποτελεί πλέον όχι μόνο απαραίτητη προϋπόθεση για την –πολυπόθητη- οικονομική ανάπτυξη, αλλά και για τη διατήρηση της συνοχής του κοινωνικού ιστού, αποκτώντας έτσι ξεκάθαρες κοινωνικές προεκτάσεις και αποτελώντας πρόκληση για το χώρο της Κοινωνικής Ψυχολογίας.

Στόχος της παρούσας διατριβής ήταν η προσέγγιση της συνεργασίας μέσα από μια συνθετική ματιά, προτείνοντας την αλληλεπίδραση και τη συμπληρωματικότητα συγκεκριμένων κοινωνικών, καταστασιακών-περιβαλλοντικών και προδιαθεσικών μεταβλητών στη διαμόρφωση συνεργατικών στάσεων και στην ανάδυση συνεργατικών συμπεριφορών. Διερευνήθηκε η επίδραση (α) προδιαθεσικών (το είδος παρακίνησης και οι στόχοι ζωής των ατόμων) και καταστασιακών-περιβαλλοντικών παραμέτρων (πλαίσιο: ελεγκτικό έναντι υποστηρικτικού της αυτονομίας) στη διαμόρφωση των οπορτουνιστικών, μη συνεργατικών στάσεων και (β) προδιαθεσικών (το είδος παρακίνησης των ατόμων, η επιθυμία για κοινωνική κυριαρχία και οι παράγοντες προσωπικότητας), κοινωνικών και καταστασιακών-περιβαλλοντικών παραμέτρων (πλαίσιο: ελεγκτικό έναντι υποστηρικτικού της αυτονομίας και προέλευση του εταίρου: εταίρος προερχόμενος από την ενδο-ομάδα έναντι της εξω-ομάδας) στη διαμόρφωση των μη συνεργατικών στάσεων και συμπεριφορών, καθώς και (γ) η μεταξύ τους αλληλεπίδραση.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα που χαρακτηρίζονται από μη συνεργατικές στάσεις και υιοθετούν ανταγωνιστικά πρότυπα συμπεριφοράς μεγιστοποίησης του ατομικού τους κέρδους φάνηκε να: (α) διαθέτουν ελεγχόμενο προσανατολισμό παρακίνησης, δηλαδή τείνουν να αποδίδουν σε εξωτερικά αίτια την αιτιότητα της συμπεριφοράς τους, (β) εστιάζουν σε εξωτερικούς στόχους ζωής, όπως είναι η οικονομική επιτυχία, η φήμη και η εικόνα, (γ) χαρακτηρίζονται από χαμηλά ποσοστά εντιμότητας-ταπεινότητας και προσήνειας και (δ) έχουν υψηλά επίπεδα επιθυμίας για κοινωνική κυριαρχία. Επιπλέον, καταγράφηκαν υψηλότερα ποσοστά μη συνεργατικών στάσεων και ανταγωνιστικών συμπεριφορών στις συνθήκες όπου: (α) το πλαίσιο γινόταν αντιληπτό από τα άτομα ως ελεγκτικό ή ήταν ελεγκτικό, (β) ο συμπαίκτης προερχόταν από την εξω-ομάδα (εθνικότητα διάφορη της ελληνικής) έναντι της ενδο-ομάδας (Έλληνας) και (γ) ο συμπαίκτης προερχόταν από την ενδο-ομάδα (Έλληνας) έναντι ενός συμπαίκτη που προερχόταν από εξω-ομάδα ανεπτυγμένης χώρας (Σουηδός). Τέλος, επισημάνθηκε η αλληλεπίδραση μεταξύ των προαναφερθέντων παραγόντων στη διαμόρφωση μη συνεργατικών στάσεων και στην επιλογή ανταγωνιστικών συμπεριφορών, εύρημα που δείχνει να στηρίζει τη βάση του θεωρητικού προβληματισμού της διατριβής, ανοίγοντας ταυτόχρονα νέες προοπτικές για μελλοντική έρευνα.

Λέξεις-κλειδιά: συνεργασία, οικονομικός οπορτουνισμός, ανταγωνιστική συμπεριφορά, κοινωνικοί παράγοντες, προδιαθεσικοί παράγοντες, καταστασιακοί παράγοντες, αλληλεπίδραση 

 

Καινοτομία

Η καινοτομικότητα της εν λόγω διατριβής αφορά στη συνθετική προσέγγιση της συνεργατικότητας. Προτείνει την αλληλεπίδραση επιμέρους προδιαθεσικών, κοινωνικών και καταστασιακών-περιβαλλοντικών στη διαμόρφωση συνεργατικών στάσεων και συμπεριφορών, μια διάσταση που έχει μελετηθεί ελάχιστα από τη σχετική γραμματεία. Δεδομένου ότι αφενός οι συσχετισμοί των μεταβλητών και οι πειραματικοί σχεδιασμοί που πραγματοποιήθηκαν και αφετέρου η μελέτη της συνεργασίας σε διττό επίπεδο, στάσης και συμπεριφοράς, δεν έχουν διερευνηθεί πάλι, καθίσταται πρωτότυπη η συμβολή της διατριβής στο πεδίο της Κοινωνικής, αλλά και της Οικονομικής, Ψυχολογίας. Μάλιστα, η οπτική που υιοθετείται φαίνεται να ανοίγει ενδιαφέρουσες προοπτικές για μελλοντική έρευνα και να αποκτά ιδιαίτερη αξία στο πλαίσιο των σύγχρονων κοινωνιών, βασικό χαρακτηριστικό των οποίων είναι οι συνθήκες ασυμμετρίας της εξουσίας, της πληροφορίας και της οικονομικής ισχύος και –σε πολλές περιπτώσεις- οι συνθήκες κοινωνικο-οικονομικής κρίσης. Στα πλαίσια αυτά, η συνεργατικότητα και οι όροι κάτω από τους οποίους μπορεί να επιτευχθεί ή/και να αναχαιτιστεί αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα διακυβεύματα επιστήμης και κοινωνίας με αναμφισβήτητες πολιτικές και κοινωνικές εφαρμογές.

 

Κοινωνικά οφέλη

Η διερεύνηση των συγκεκριμένων κοινωνικών, καταστασιακών-περιβαλλοντικών και προδιαθεσικών παραγόντων στη διαμόρφωση συνεργατικών στάσεων και στην ανάδυση συνεργατικών συμπεριφορών συνεπάγεται μια σειρά κοινωνικά χρήσιμων και κρίσιμων συνεπειών για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Ειδικότερα, έχει φανεί ότι η συνεργατικότητα εξασφαλίζει αποτελεσματική επικοινωνία και εποικοδομητική ανταλλαγή της πληροφορίας, εμπιστοσύνη και ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς, καλό συντονισμό στην προσπάθεια για την επίτευξη στόχων και υψηλή παραγωγικότητα, ενίσχυση του αισθήματος της κοινωνικής ταυτότητας, προθυμία για βελτίωση της ισχύος του άλλου (σε επίπεδο γνώσεων, πόρων, ικανοτήτων), και όλα αυτά μεταξύ ατόμων, ομάδων ή/και κρατών. Επιπλέον, η προώθηση της συνεργασίας συνεπάγεται τη μείωση -ή ακόμη και την πρόληψη- ανταγωνιστικών και εκμεταλλευτικών συμπεριφορών που μόνο αρνητικές συνέπειες επιφέρουν στο κοινωνικό σύνολο, π.χ. διαστρέβλωση της επικοινωνίας, καχυποψία και δυσπιστία έναντι των άλλων, καθώς και ρήξη των κοινωνικών δεσμών, αισθήματα ανασφάλειας και αβεβαιότητας, έλλειψη συντονισμού και απροθυμίας συμμετοχής σε κοινή προσπάθεια για την επίτευξη στόχων, αύξηση του κόστους των συναλλαγών, αποδυνάμωση και αποδραστηριοποίηση του κοινωνικού συνόλου. Επομένως, η λειτουργική αξιοποίηση των ευρημάτων δίνει τη δυνατότητα να φωτιστούν οι όροι και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορεί να ευνοηθεί ή να υπονομευτεί η συνεργασία, προσδίδοντάς τους δυναμική με σαφείς κοινωνικές προεκτάσεις. 

 

Τριμελής Επιτροπή

§Μαρία Σακαλάκη, Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας (επιβλέπουσα)

§Σμαράγδα Καζή, Επίκουρη Καθηγήτρια Εξελικτικής Ψυχολογίας (μέλος)

§Ξένια Χρυσοχόου, Καθηγήτρια Πολιτικής και Κοινωνικής Ψυχολογίας (μέλος)

 

Δημοσιεύσεις/Ανακοινώσεις

§Sakalaki, M., & Sotiriou, P. (2012). Pro-Self Orientation and Preference for Deceitful Strategies: Social Value Orientation, Dispositional and Behavioral Correlates of Economic Opportunism.

Studia Psychologica, 52 (2), 157-165.

§Sotiriou, P. (2012). The Interplay of Controlling Contexts and Causality Orientations on Predicting Economic Defection. In the Proceedings of the BPS Social Psychology Section Annual Conference 2012

“Changing Social Psychology? Theory and Research in a Transforming World”, St Andrews, Scotland.

§Sakalaki, M., & Sotiriou, P. (2011). Situational and Dispositional Variables as Predictors of Economic Opportunism. In the Proceedings of the 1

2th European Congress of Psychology, Istanbul, Turkey.

§Sotiriou, P.  (2011). Autonomy as a Predictor Factor of Cooperative Attitudes in the Workplace. In the Proceedings of the 13th Pan-Hellenic Conference of Psychological

Research of Hellenic Psychological Society, Athens, Greece.

§Sotiriou, P., & Papachristopoulos, K. (2011). Organizational Context Perceived as Controlling and Control Orientation as Predictors of Opportunistic and Antagonistic

Attitudes in the Workplace. In Proceedings of the 15th conference of the European Association of Work and Organizational Psychology, Maastricht, Netherlands.

§Sotiriou, P. (2010b). Life Aspirations and the Strategy of Economic Opportunism. In Proceedings of the BPS Social Psychology Section Annual Conference 2010

“Social Psychology in Action: Theoretical Debate and Social Impact”, Winchester, United Kingdom.

§Sotiriou, P. (2010a). Self-Determination and Social Value Orientation. In Proceedings of the 4th International SDT Conference, Ghent, Belgium.

§Sotiriou, P. (2009). Self-Determination, Well-Being, Autonomy Support and Cooperative Versus Defective Attitudes Into the Workplace.

In Proceedings of the South-East European Regional Conference of Psychology, Sofia, Bulgaria.

Calendar

September 2017
Mo Tu We Th Fr Sa Su
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1

Πρόσφατα νέα

Ανακοίνωση Την 1η Οκτωβρίου 2015 και ώρα 13.00, στην αίθουσα Συγκλήτου,...

Read more

Καιρός

Partly Cloudy

12°C

Athens

Partly Cloudy

Humidity: 58%

Wind: 4.83 km/h

  • 4 Dec 2015

    Clear 17°C 9°C

  • 5 Dec 2015

    Sunny 17°C 9°C